ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

108

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

رسيده بود . حكيم شريف خان در زمان خود رقيب او قرار گرفت و اين دو براى طبيبان بعدى هند و بويژه طبيبان دهلى سنديّت پيدا كردند . از نظر شاگردى ، به همين دو خانواده وابسته بودند و همراه نام آنها به عنوان افتخار علوى خانى و شريف خانى نوشته مىشد . با وجود مشغله‌هاى دربارى و مطب و معالجه به خاطر ذوق والاى علمى خود در تأليف و نگارش هم مشغول بود و در طبّ و علوم ديگر كتاب‌هاى متعدّدى نوشت . وى نخستين طبيب هندى است كه در معالجات تجربى خود نه تنها موارد سودمند آيورويدا را اضافه كرد بلكه به صورت اجتهادى اجساد را مورد استفاده قرار داد و با روشى علمى از آن حمايت كرد و براى ترويج و توسعهء آن كوشش‌هايى به عمل آورد . حكيم شريف خان عمرى طولانى داشت و در 2 - 1221 ه . / 1807 م . وفات يافت و در آستانهء مزار خواجه قطب الدّين ( بختيار كاكى ) در مهرولى ( دهلىنو ) به خاك سپرده شد . شاه عبد العزيز از دخل الجنة بلا حساب مادّه تاريخ وفات او را درآورد و مادّهء تاريخ ديگر صد افسوس ميرزا محمّد شريف است . حكيم شريف خان در قانون و مسائل مربوط به آن مطالعات عميقى داشت و پنج كتاب او در اين موضوع گواه صادق است . او نه تنها كلّيّات قانون و حميّات قانون را به فارسى ترجمه كرد بلكه حاشيه‌اى نيز بر قانون نوشت . همچنين حاشيهء نفيسى را به نام مدارك الحكم به رشتهء تحرير كشيد . شرحى بر موجز نيز دارد . من نسخهء خطّى حاشيهء نفيسى را در مجموعهء حكيم محمود خان ديده بودم كه امضاى حكيم محمود خان نوهء ( پدرى ) حكيم شريف خان بر روى آن بود . نسخه‌هاى آن در كتابخانهء رضاى رامپور و كتابخانهء ايالتى حيدرآباد و خدابخش پتنه موجود است . نسخهء اخير در سال 1245 ه . / 1829 م . كتابت شده است . ديگر كتاب‌هاى طبّى او عبارتند از : فوائد شريفيه يعنى حاشيهء شرح اسباب ( عربى ) ، اسرار العلاج ، علاج الامراض ، عجالهء نافعه ، تأليف شريفى ، رسالهء خواص الجواهر و